Έλλειψη θρεπτικών συστατικών και βιταμινών στην κοιλιοκάκη

Παγκόσμιο προϊόν: Επιστημονικά θέματα

Ένα από τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα της μη διαγνωσμένης κοιλιοκάκης είναι η έλλειψη ορισμένων θρεπτικών συστατικών και βιταμινών, όπως η βιταμίνη D ή η Β12. Ενώ η δίαιτα χωρίς γλουτένη – ο μόνος γνωστός τρόπος αντιμετώπισης της κοιλιοκάκης και της δυσανεξίας στη γλουτένη – μπορεί να είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και να παρέχει όλες τις βιταμίνες και τα μέταλλα που χρειάζεται ο οργανισμός, ορισμένοι ασθενείς με κοιλιοκάκη εξακολουθούν να υποφέρουν από ορισμένες ελλείψεις μικροθρεπτικών συστατικών. 

Αυτό μπορεί να οφείλεται σε ανεπαρκή αποκατάσταση του βλεννογόνου στο λεπτό έντερο, ο οποίος υφίσταται βλάβη από το ανοσοποιητικό σύστημα όταν η κοιλιοκάκη δεν αντιμετωπίζεται, ή επειδή το άτομο δεν ακολουθεί επαρκώς ποικίλη διατροφή. 

Έλλειψη σε ποιά θρεπτικά συστατικά μπορεί να υποδηλώνει κοιλιοκάκη;

Ανεπάρκειες σε μικροθρεπτικά συστατικά, ιδίως του σιδήρου και του φολικού οξέος, βιταμινών Β6 και Β12, βιταμίνης D, χαλκού και ψευδαργύρου, είναι συχνές σε μη διαγνωσμένους ασθενείς με κοιλιοκάκη. Εάν αφεθούν χωρίς θεραπεία, αυτές οι ελλείψεις μικροθρεπτικών συστατικών μπορεί να συμβάλουν σε μετρολογικές επιπλοκές, ψυχιατρικά συμπτώματα και οστικές αλλοιώσεις. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες που δημοσιεύθηκαν από το Αμερικανικό Κολέγιο Γαστρεντερολογίας, οι ελλείψεις μικροθρεπτικών συστατικών είναι συχνές στους ασθενείς με κοιλιοκάκη τη στιγμή της διάγνωσης.

Στην πραγματικότητα, τέτοιες ελλείψεις μπορεί να είναι ο καλύτερος τρόπος για την ανίχνευση πιθανής κοιλιοκάκης, δεδομένου ότι πολλοί ασθενείς δεν εμφανίζουν εντυπωσιακά εξωτερικά συμπτώματα. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Mayo Clinic Proceedings διαπίστωσε ανεπάρκεια φυλλικού οξέος στο 3,6% των ασθενών με κοιλιοκάκη, σε σύγκριση με το 0,3% του γενικού πληθυσμού. Οι γιατροί και οι διαιτολόγοι θα πρέπει να εξετάζουν τους νεοδιαγνωσθέντες ασθενείς με κοιλιοκάκη για αυτές τις ελλείψεις και να ενσωματώνουν στη διατροφή τους συμπληρώματα εάν χρειάζεται.

Ανεπάρκεια σιδήρου, μαγνησίου και ασβεστίου σε ασθενείς με κοιλιοκάκη

Σύμφωνα με αυτή την ανασκόπηση της έρευνας που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Medicina με βάση τα ευρήματα 73 ξεχωριστών μελετών διαπιστώθηκαν ελλείψεις σε ποσοστό έως και 40% των ενήλικων ασθενών με κοιλιοκάκη σε σίδηρο, 20% σε φυλλικό οξύ, 25% σε βιταμίνη D και 40% σε ψευδάργυρο. Έως και το 3,6% των παιδιών είχαν ανεπάρκεια ασβεστίου και το 20% ανεπάρκεια μαγνησίου.

Η χαμηλή οστική πυκνότητα είναι συχνή στα άτομα με κοιλιοκάκη κατά τη διάγνωση, οπότε είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι η πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D είναι επαρκής. Η Βρετανική Εταιρεία Γαστρεντερολογίας συνιστά ότι οι ενήλικες με κοιλιοκάκη πρέπει να λαμβάνουν τουλάχιστον 1.000 χιλιοστόγραμμα (mg) ασβεστίου κάθε μέρα.

Βιταμίνες D και B12 και κοιλιοκάκη

Μελέτες έχουν δείξει ότι το 30% των μη διαγνωσμένων ασθενών με κοιλιοκάκη παρουσιάζουν ανεπάρκεια της βιταμίνης Β12 και το 25% της βιταμίνης D. Οι ανεπάρκειες αυτές μπορεί να επιμείνουν και μετά τη διάγνωση, οπότε τα επίπεδα αυτών των βιταμινών, που περιέχονται κυρίως στο κρέας, τα ψάρια και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, πρέπει να επανεξετάζονται τακτικά.

Μπορεί η κοιλιοκάκη να προκαλέσει ανεπάρκεια βιταμινών;

Στη μη θεραπευμένη κοιλιοκάκη, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στη γλουτένη, προκαλώντας βλάβη στο βλεννογόνο ή την επένδυση του λεπτού εντέρου. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δυσαπορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, συμπεριλαμβανομένων βιταμινών και μετάλλων. Σε γενικές γραμμές, ο βλεννογόνος θα πρέπει να ανακάμψει τη στιγμή που ένα άτομο διαγνωστεί με κοιλιοκάκη και σταματήσει να τρώει γλουτένη. Αλλά ορισμένες βλάβες μπορεί να χρειαστούν πολύ χρόνο για να αντιστραφούν.

Αντιστροφή των διατροφικών ελλείψεων σε μια δίαιτα χωρίς γλουτένη

Οι ασθενείς με κοιλιοκάκη και τα άτομα με δυσανεξία στη γλουτένη, γνωστή και ως μη σχετιζόμενη με κοιλιοκάκη ευαισθησία στη γλουτένη, θα πρέπει να παρακολουθούν την πρόσληψη μικροθρεπτικών συστατικών και το πώς διαχειρίζεται ο οργανισμός τους την απορρόφησή τους. Αφού ελέγξει ότι ο ασθενής ακολουθεί μια ισορροπημένη διατροφή, ο διαιτολόγος ή ο γιατρός μπορεί να συστήσει μια σειρά συμπληρωμάτων.

Σχετικά με το ποιο πολυβιταμινούχο προϊόν είναι καλύτερο για τους ασθενείς με κοιλιοκάκη, καθώς και τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται να λαμβάνονται, είναι σημαντικό να γίνεται έλεγχος ότι δεν υπάρχουν ίχνη γλουτένης στο προϊόν που θα επιλέξεις. Το άμυλο σιταριού χρησιμοποιείται στην παρασκευή συμπληρωμάτων και αυτό μπορεί να μην αναγράφεται στην ετικέτα, οπότε είναι σημαντικό να ζητάς τη συμβουλή ειδικού για τέτοια προϊόντα.

Θα έχω ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών με μια δίαιτα χωρίς γλουτένη;

Δεν είναι δύσκολο να συμπεριληφθούν όλες οι σημαντικές βιταμίνες και τα μέταλλα σε μια δίαιτα χωρίς γλουτένη, καθώς ένα ευρύ φάσμα τροφίμων παραμένει στο μενού, συμπεριλαμβανομένων των ψαριών, του κρέατος, των αυγών και των γαλακτοκομικών. Ωστόσο, λόγω προβλημάτων δυσαπορρόφησης, μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό να δώσεις προσοχή ώστε να εξασφαλίσεις ότι γίνεται τακτική πρόσληψη μετάλλων και βιταμινών μέσω μιας ισορροπημένης διατροφής.

Υπάρχουν 13 βασικές βιταμίνες, χωρισμένες σε δύο ομάδες:

  • λιποδιαλυτές βιταμίνες (A, D, E και K)
  • υδατοδιαλυτές βιταμίνες (όλες οι βιταμίνες Β και η βιταμίνη C).

Σε μια ισορροπημένη διατροφή χωρίς γλουτένη, το σώμα μπορεί να αποθηκεύσει ένα μικρό απόθεμα λιποδιαλυτών βιταμινών, οπότε δεν είναι απαραίτητο να αντιπροσωπεύονται καθημερινά στη διατροφή. Οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες δεν μπορούν να αποθηκευτούν στο σώμα, γι” αυτό είναι σημαντικό να τρώς καθημερινά φρέσκα φρούτα, λαχανικά, γαλακτοκομικά και δημητριακά ολικής αλέσεως.

Τι περιέχει ποια βιταμίνη και τι κάνει;

Οι ασθενείς με κοιλιοκάκη και τα άτομα με δυσανεξία στη γλουτένη, γνωστή και ως μη σχετιζόμενη με κοιλιοκάκη  ευαισθησία στη γλουτένη, θα πρέπει να παρακολουθούν την πρόσληψη μικροθρεπτικών συστατικών και κατά πόσον τα καταφέρνει ο οργανισμός τους όσον αφορά στην απορρόφησή τους. Εφόσον ο διαιτολόγος ή ο γιατρός ελέγξει εάν ο ασθενής ακολουθεί μια ισορροπημένη διατροφή, μπορεί να συστήσει μια σειρά συμπληρωμάτων.

Σχετικά με το ποιο πολυβιταμινούχο προϊόν είναι καλύτερο για τους ασθενείς με κοιλιοκάκη, καθώς και τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται να λαμβάνονται, είναι σημαντικό να γίνεται έλεγχος ότι δεν υπάρχουν ίχνη γλουτένης στο προϊόν που θα επιλέξεις. Το άμυλο σιταριού χρησιμοποιείται στην παρασκευή συμπληρωμάτων και αυτό μπορεί να μην αναγράφεται στην ετικέτα, οπότε είναι σημαντικό να ζητάς τη συμβουλή ειδικού για τέτοια προϊόντα.

Βιταμίνη A

  • Που βοηθάει;

Μάτια, ανάπτυξη, γονιμότητα- ενισχύει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες- σημαντική για το ανοσοποιητικό σύστημα.

  • Που περιέχεται;

Συκώτι, βούτυρο, τυρί, αυγά. Τα προ-στάδια της βιταμίνης βρίσκονται στα κίτρινα και πορτοκαλί λαχανικά και φρούτα, καθώς και στο λάχανο και το σπανάκι, και μπορούν να μετατραπούν σε βιταμίνη Α από τον οργανισμό

  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειας

Αυξημένη ευαισθησία στις λοιμώξεις, μειωμένη οξύτητα της όρασης, ξηροφθαλμία, ξηρό δέρμα και βλεννογόνος μεμβράνη

  • Μειώνεται ή χάνεται

20% μέσω της θερμότητας και του φωτός υπό την επίδραση του οξυγόνου

Βιταμίνη D 

  • Που βοηθάει;

Ρυθμίζει το ασβέστιο και τα φωσφορικά άλατα. Ζωτικής σημασίας για γερά δόντια και οστά.

  • Που περιέχεται;

Ο οργανισμός μπορεί να παράγει τη βιταμίνη μόνος του όταν εκτίθεται στο ηλιακό φως. Περιέχεται σε ψάρια πλούσια σε λιπαρά, όπως ρέγκα, χέλι ή σολομό, μανιτάρια, κρόκο αυγού, ορισμένα είδη τυριού και άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα.

  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειας

Ραχίτιδα στα παιδιά (παραμόρφωση των οστών)- οστεομαλάκυνση στους ενήλικες (χαρακτηρίζεται από μαλάκυνση των οστών)- κόπωση και αυξημένη ευαισθησία στις λοιμώξεις.

  • Μειώνεται ή χάνεται

10% μέσω της έκθεσης σε οξυγόνο και φως.

 

Βιταμίνη Ε

  • Μειώνεται ή χάνεται μέσω…

10% από την έκθεση στο φως και τη θερμότητα

  • Που βοηθάει;

Προστατεύει τα κύτταρα και τις αρτηρίες από τις δυσμενείς επιπτώσεις των βλαβερών ουσιών, των λεγόμενων ελεύθερων ριζών. Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και μειώνει τις φλεγμονές

  • Που περιέχεται;

Σε φυτικά έλαια, ξηρούς καρπούς, αβοκάντο, πράσινα φυλλώδη λαχανικά

  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειας

Διαταραχές του νευρικού συστήματος, διαταραχές του κινητικού συντονισμού, διαταραχές της όρασης, διαταραχές της συγκέντρωσης

  • Μειώνεται ή χάνεται

10% μέσω της έκθεσης στο φως και τη θερμότητα

Βιταμίνη Κ

  • Που βοηθάει;

Υποστηρίζει την πήξη του αίματος και το μεταβολισμό των οστών

  • Που περιέχεται;

Σε πράσινα λαχανικά, λάχανο, όσπρια, κρόκο αυγού, ηλιέλαιο, συκώτι

  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειας

Καταστάσεις πήξης του αίματος, αυθόρμητη αιμορραγία, σε νεογέννητα βρέφη αυτό οδηγεί συχνά σε εγκεφαλική αιμορραγία.

  • Μειώνεται ή χάνεται

Ελάχιστα λόγω έκθεσης στο φως. Υδατοδιαλυτή βιταμίνη

Βιταμίνη B1 (Θειαμίνη)

  • Που κάνει καλό;

Υποστηρίζει τον ενεργειακό μεταβολισμό στα κύτταρα του σώματος.

  • Που περιέχεται;Κρέας (ιδίως χοιρινό), εντόσθια, δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια, πατάτες.
  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειαςΚόπωση, απώλεια όρεξης, απώλεια μνήμης και ακόμη και σύγχυση, οιδήματα, απώλεια σκελετικών μυών, εξασθενημένοι καρδιακοί μύες.
  • Μειώνεται ή χάνεται…30% μέσω έκθεσης σε θερμότητα, φως, οξυγόνο και έκπλυση στο νερό.

Βιταμίνη B2 (Ριβοφλαβίνη)

  • Που κάνει καλό;Μέρος πολυάριθμων βιοχημικών διεργασιών σε όλους τους τομείς του μεταβολισμού.
  • Που περιέχεται;Γάλα, τυρί, συκώτι, αυγά, κρέας, ψάρι, λαχανικά όπως σπαράγγια και σπανάκι, διάφορα είδη λάχανου.
  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειαςΣχισμές στις γωνίες του στόματος (γνωστές ως ραγάδες), φλεγμονή της στοματικής βλεννογόνου μεμβράνης και του κερατοειδούς- πιθανώς συμβάλλει στο σχηματισμό καταρράκτη.
  • Μειώνεται ή χάνεται…20% μέσω της έκθεσης στον ήλιο

Βιταμίνη B6 (Πυροδοξίνη)

  • Που κάνει καλό;Έχει σημαντική λειτουργία στο μεταβολισμό των πρωτεϊνών, την κατασκευή και τη διάσπαση των αμινοξέων
  • Που περιέχεται;Σε νεφρά, συκώτι, κρέας, ψάρι, ξηρούς καρπούς, δημητριακά, λάχανο, φασολάκια, μπανάνες, αβοκάντο.
  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειαςΦλεγμονή στην περιοχή του στόματος, αλλαγές στο δέρμα, αναιμία, μούδιασμα στα άκρα του σώματος.
  • Μειώνεται ή χάνεται…30-45% μέσω της έκπλυσης, ευαίσθητο στο φως, τη θερμότητα, την ξηρότητα

Βιταμίνη B12 (Κοβαλαμίνη)

  • Πού βοηθάει;Σημαντικός ρόλος στο σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων και επηρεάζει το μεταβολισμό των πρωτεϊνών
  • Που περιέχεται;Σε γάλα, τυρί, αυγά, ψάρια, συκώτι, νεφρά
  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειαςΑλλαγές στις ενδείξεις του αίματος (ιδίως αναιμία), κόπωση, σύνδρομο καψίματος στο στόμα, μούδιασμα. Οι ομάδες που κινδυνεύουν από ανεπαρκή πρόσληψη βιταμίνης Β12 είναι οι χορτοφάγοι και οι ηλικιωμένοι.
  • Μειώνεται ή χάνεται…12% μέσω της έκθεσης στη θερμότητα και το ξέπλυμα με νερό.

Βιταμίνη C

  • Που βοηθάει;Υποστηρίζει το σχηματισμό του κολλαγόνου- σημαντικό για το ανοσοποιητικό σύστημα- προστατεύει τον οργανισμό από την έκθεση σε ουσίες που καταστρέφουν τα κύτταρα, γνωστές ως ελεύθερες ρίζες- βελτιώνει την απορρόφηση του σιδήρου στο έντερο.
  • Που περιέχεται;Σε κεράσια acerola, ιπποφαές, αγριοτριανταφυλλιά, γλυκές πιπεριές, ακτινίδια, μαύρα και κόκκινα φραγκοστάφυλα, μπρόκολο, λάχανο, εσπεριδοειδή.
  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειαςΣκορβούτο – χαρακτηρίζεται από αργή αποκατάσταση των πληγών, αιμορραγία των ούλων και ατροφία των μυών- αυξημένη ευαισθησία στις λοιμώξεις.
  • Μειώνεται ή χάνεται…50% κατά μέσο όρο μέσω της έκθεσης σε θερμότητα και οξυγόνο αλλά μπορεί να είναι και άλλοι παράγοντες.

 

Βιοτίνη (Βιταμίνη B7)

  • Που βοηθάει;
  • Σημαντικό συστατικό διαφόρων ενζύμων, έχει πολλές λειτουργίες στο μεταβολισμό
  • Που περιέχεται;Συκώτι, κρόκος αυγού, φασόλια σόγιας, σπανάκι, ξηροί καρποί, μανιτάρια, βρώμη
  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειαςΔερματικό έκζεμα και τριχόπτωση συνοδευόμενα από κόπωση και ναυτία- κατάθλιψη, ζάλη, διαστρεβλωμένη αντίληψη απτικών ερεθισμάτων.
  • Μειώνεται ή χάνεται…Ελάχιστα. Σχεδόν αδιαπέραστη από τη θερμότητα.

Φολικό Οξύ

  • Που βοηθάει;Σημαντικό συστατικό διαφόρων ενζύμων, έχει πολλές λειτουργίες στο μεταβολισμό
  • Που περιέχεται;Σημαντικό για τη διαίρεση των κυττάρων και τις διαδικασίες ανάπτυξης
  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειαςΑναιμία- προάγει την αρτηριοσκλήρωση και την άνοια. Η έλλειψη φυλλικού οξέος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να οδηγήσει σε δυσμορφία του αγέννητου παιδιού.
  • Μειώνεται ή χάνεται…30-90% από την έκθεση στη θερμότητα, το οξυγόνο, το φώς και το ξέπλυμα με νερό.

Νιασίνη Βιταμίνη B3

  • Που βοηθάει;Υποστηρίζει τις βιοχημικές διεργασίες για την παροχή ενέργειας και για όλες τις μεταβολικές διεργασίες στα κύτταρα.
  • Που περιέχεται;Κρέας, ψάρια, αυγά, γάλα, φιστίκια, σπόροι, εντόσθια, δημητριακά ολικής άλεσης
  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειαςΓενική αδυναμία, η δερματική πάθηση πελλάγρα, η οποία συνδέεται με δερματίτιδα, διάρροια και νευρολογικά προβλήματα.
  • Μειώνεται ή χάνεται…10% μέσω του ξεπλύματος με νερό.

 Παντοθενικό οξύ Βιταμίνη B5

  • Που βοηθάει;Συμμετέχει σε βιοχημικές αντιδράσεις, π.χ. στο μεταβολισμό των λιπιδίων και των υδατανθράκων, καθώς και στη σύνθεση της χοληστερόλης.
  • Που περιέχεται;Κρέας, ψάρι, συκώτι, αυγό, γάλα, δημητριακά, όσπρια
  • Πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειαςΚόπωση, πόνος στο στομάχι, αίσθημα μουδιάσματος, μυρμηγκιάσματος ή καψίματος στα πόδια.
  • Μειώνεται ή χάνεται…30% από την έκθεση σε θερμότητα και το ξέπλυμα με νερό.